Án lệ 42 – Ký hợp đồng mẫu có thỏa thuận trọng tài, người tiêu dùng khởi kiện ra Tòa án có được không?

Trong hoạt động kinh doanh, nhiều doanh nghiệp luôn đưa điều khoản lựa chọn trọng tài vào trong hợp đồng theo mẫu khi giao kết với người tiêu dùng. Vậy khi xảy ra tranh chấp, người tiêu dùng có thể khởi kiện vụ án dân sự tại Tòa án được không? Cơ sở pháp lý nào để Tòa án thụ lý giải quyết yêu cầu của người tiêu dùng?

1. Hợp đồng theo mẫu là gì?

Theo Bộ luật Dân sự 2015 thì “Hợp đồng theo mẫu là hợp đồng gồm những điều khoản do một bên đưa ra theo mẫu để bên kia trả lời trong một thời gian hợp lý; nếu bên được đề nghị trả lời chấp nhận thì coi như chấp nhận toàn bộ nội dung hợp đồng theo mẫu mà bên đề nghị đã đưa ra.”

Hay hiểu đơn giản theo Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 thì “Hợp đồng theo mẫu là hợp đồng do tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ soạn thảo để giao dịch với người tiêu dùng”.

Như vậy, hợp đồng được các doanh nghiệp soạn sẵn để giao kết với người tiêu dùng khi người tiêu dùng muốn sử dụng hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp được xem là hợp đồng theo mẫu.

2. Tòa án – Trọng tài, thẩm quyền giải quyết tranh chấp vào tay ai?

Thông thường, các bên đã có thoả thuận trọng tài thì cơ quan giải quyết tranh chấp sẽ là trọng. Và nếu một trong các bên đem vụ việc ra Toà án, thì Toà án phải từ chối thụ lý vụ việc này.

Tuy nhiên, Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 đã có quy định về hiệu lực của điều khoản trọng tài như sau: Trường hợp điều khoản trọng tài do tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đưa vào hợp đồng theo mẫu thì khi xảy ra tranh chấp, người tiêu dùng là cá nhân có quyền lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp khác.

Mặt khác, tại Luật Trọng tài thương mại năm 2010 cũng quy định vềquyền lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp của người tiêu dùng như sau: Đối với các tranh chấp giữa nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người tiêu dùng, mặc dù điều khoản trọng tài đã được ghi nhận trong các điều kiện chung về cung cấp hàng hoá, dịch vụ do nhà cung cấp soạn sẵn thì người tiêu dùng vẫn được quyền lựa chọn Trọng tài hoặc Tòa án để giải quyết tranh chấp. Đây được xem là trường hợp thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được và khi người tiêu dùng khởi kiện tại Tòa án thì Tòa án không được từ chối thụ lý.

Như vậy, có thể khẳng định người tiêu dùng vẫn có quyền lựa chọn Tòa án giải quyết tranh chấp trong trường hợp hợp đồng theo mẫu đã giao kết có thỏa thuận trọng tài. Thế nhưng trên thực tế vẫn có một số Tòa án từ chối thụ lý yêu cầu của người tiêu dùng vì lý do hợp đồng đã giao kết có thỏa thuận trọng tài. Do đó, Án lệ 42 ra đời và thêm lần nữa khẳng định người tiêu dùng có quyền khởi kiện ra Tòa án Việt Nam trong trường hợp hợp đồng mẫu có điều khoản thỏa thuận trọng tài, thậm chí là thỏa thuận trọng tài nước ngoài. Điều này đã giúp cho người tiêu dùng dễ dàng hơn trong lựa chọn cơ quan giải quyết tranh chấp. Và cũng góp phần cho công tác xét xử, thụ lý hồ sơ của Tòa án được thống nhất hơn.

Như vậy, Án lệ số 42 đã bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng là bên yếu thế khi phải giao kết hợp đồng theo mẫu với doanh nghiệp cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Tuy nhiên, thực tế để chứng minh vụ việc hay yếu tố hợp đồng mẫu cũng vẫn cần có đầy đủ căn cứ pháp lý. Thế nên, để bảo vệ tốt nhất quyền lợi hợp pháp của mình, người tiêu dùng vẫn nên nhờ đến sự hỗ trợ từ các luật sư giỏi hoặc công ty luật uy tín.

Luật sư Phí Thị Hiền (Thiên An)