Cấm kinh doanh dịch vụ đòi nợ thuê trong Luật đầu tư: Ủng hộ hay phản đối?

Ngày 17/6 vừa qua Quốc hội đã thông qua Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) và Luật Đầu tư (sửa đổi), trong đó đáng chú ý nhất là việc dịch vụ đòi nợ thuê đã được chuyển ra khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện và đưa vào hạng mục “ngành, nghề cấm kinh doanh”.

Từ sự việc này, đã xảy ra ít nhiều ý kiến trái chiều, trong đó nổi lên 2 luồng quan điểm chính là “Việc cấm kinh doanh ngành, nghề trên là hoàn toàn đúng” đối lập với “Không nên quy định cấm dịch vụ đòi nợ, giữ nguyên quy định cũ và cần bổ sung”. Dù cuộc tranh luận trên nghị trường đã ngã ngũ khi Luật Đầu tư mới được thông qua, nhưng dư luận vẫn âm ỉ những băn khoăn chưa có câu trả lời rốt ráo. Bài viết dưới đây mong muốn góp thêm một góc nhìn về vấn đề này..

Bất ổn xã hội– nguyên nhân chính khiến “khai tử” đòi nợ thuê

Có thể nói, dịch vụ đòi nợ gây tranh cãi xuất phát từ việc gần đây liên tục xuất hiện bên đòi nợ “khủng bố” con nợ bằng các cách thức khác nhau. Điển hình như vụ phở Hoà Pasteur, vụ tạt sơn nhà cô giáo ở quận 6 TPHCM, vụ đòi nợ liên quan FE Credit khiến con nợ tự tử,… Tựu chung những vụ việc này đều có điểm chung là bên đòi nợ sử dụng các biện pháp mạnh thậm chí dùng vũ lực để trấn áp tinh thần, gây sức ép với con nợ như đe dọa,tạt mắm tôm, treo ảnh cáo phó,… nhằm buộc con nợ phải thanh toán nợ cho chủ nợ.

Chính những hành vi trên đã khiến cộng đồng xã hội hoang mang, khiến người dân dần mất thiện cảm với hai chữ “đòi nợ” và hệ lụy lớn nhất là an ninh trật tự ngày càng bất ổn, xã hội thêm phần phức tạp. Vì thế, việc Quốc hội đưa dịch vụ trên vào danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh có lẽ là tất yếu.

Chỉ là biện pháp tạm thời!

Dù có những sự việc đáng tiếc gần đây liên quan đòi nợ thuê, không thể phủ nhận đây là đối tượng của một quan hệ cung – cầu. Bên cho vay nếu không có đủ thời gian hoặc công sức thu hồi nợ thì nhờ bên đòi nợ thuê thực hiện thay là nhu cầu hiển nhiên.

Hơn nữa, việc cấm đoán này có thể dẫn đến hệ lụy khác khi bên cho vay có thể tìm đến băng nhóm xã hội đen nếu muốn nhanh chóng lấy lại tài sản. Bởi lẽ, thực tế cho thấy nhiều chủ nợ khởi kiện theo luật nhưng không đòi được nợ, thậm chí có những bản án không thể thi hành vì con nợ kịp tẩu tán tài sản.

Vậy nên, cấm đòi nợ thuê trong ngắn hạn là hợp lý, tuy nhiên cần sớm ban hành những quy định khác để quản lý chặt chẽ hệ lụy từ việc này, tránh trường hợp chủ nợ sử dụng các dịch vụ “chui” còn gây rủi ro nhiều hơn cho xã hội.

Cho đến cùng, việc cấm dài hạn dịch vụ này chắc chắn không nên. Thay vì vậy, nên tạo điều kiện để nó diễn ra hợp pháp và chịu sự điều chỉnh nhất định của cơ quan nhà nước.

Đề xuất dài hạn cho tương lai – cần lắm sự vào cuộc của pháp luật!

Những giải pháp sau nên được xem xét để giúp việc kinh doanh đòi nợ thuê phát triển lành mạnh hơn, cụ thể: 

Một là, cần quay lại câu chuyện tại sao chủ nợ ưu tiên sử dụng dịch vụ thu hồi nợ. Điều này có lẽ xuất phát từ sự nhanh chóng của quy trình đòi nợ. Sẽ hoàn toàn khác nếu chủ nợ là đương sự trong vụ kiện dân sự khi từ giai đoạn hòa giải, tranh tụng tại tòa và cuối cùng là thi hành án diễn ra rất lâu. Vì lẽ đó, quy trình tố tụng cần được sửa đổi để tiến hành nhanh chóng, ngắn gọn hơn và đặc biệt cần khắc phục những bất cập trong việc ngăn chặn hành vi tẩu tán tài sản, nhằm đảm bảo thi hành án về sau.

Hai là, cần tham khảo quy định pháp luật nước ngoài điều chỉnh vấn đề tương tự. Hoa Kỳ ban hành Luật Quy định phương thức thu hồi nợ hợp lý (Fair Debt Collection Practices Act), theo đó quy định rất chặt chẽ về cách thức đòi nợ, chẳng hạn: “Bên đòi nợ cũng không được phép khủng bố điện thoại khách hàng như nhắn tin hoặc nháy số khiến điện thoại đổ chuông liên tục với ý định quấy rầy, nhũng nhiễu hoặc làm phiền chủ nhân số điện thoại bị gọi”. Một quy định nói lên rất nhiều điều về sự thiếu sót của pháp luật nước ta, khi bên đòi nợ vô cùng ưa thích sử dụng biện pháp trên nhằm gây áp lực cho con nợ, khiến món nợ chỉ một người vay nhưng cả “làng” biết. Một việc làm rất không hay và để lại ấn tượng xấu trong mắt cộng đồng xã hội! Ba là, dù pháp luật nước ta đã có những quy định cụ thể về kinh doanh dịch vụ đòi nợ mà cụ thể là Nghị định 104/2007/NĐ-CP, tuy vậy những quy định này không còn bắt kịp thực tế. Vì thế, cần có các chế tài cụ thể để kiên quyết xử lý tình trạng đòi nợ thuê biến tướng. Những hành vi dùng mắm tôm, loa phát thanh, dán cáo phó… phải đưa vào danh mục cấm thực hiện. Người kinh doanh sai phạm phải chịu trách nhiệm hình sự nhằm đảm bảo trật tự cộng đồng, quyết không để biến tướng theo kiểu “xã hội đen đòi nợ”!

Có vay ắt có trả đã là điều bất biến của cuộc đời. Do vậy, quy chụp đòi nợ thuê là xấu xa, bất hoại không phải là đúng đắn. Chính những người thực hiện hành vi biến tướng tiêu cực mới làm sai lệch bản chất của loại hình kinh doanh xuất phát từ nhu cầu chính đáng này. Vì thế, nếu hoạt động trên được thực hiện một cách thích đáng theo quy định pháp luật như dịch vụ tương tự mà một số công ty, văn phòng luật sư thương mại đang cung cấp trong thực tế, cái nhìn của cộng đồng sẽ bớt gay gắt và phiến diện hơn. Do đó, trong thời gian cấm đòi nợ thuê, nhu cầu chính đáng của các chủ nợ có thể và rất cần được đáp ứng phần nào bởi giới luật sư. Tuy nhiên, về dài hạn, nhà làm luật cần vào cuộc xây dựng khung pháp lý mới thay vì khước từ và chối bỏ, nhằm tạo tiền đề hợp thức hóa trở lại tiến tới quản lý tốt kinh doanh dịch vụ đòi nợ thuê.