Thỏa thuận Thi hành án: Không “dễ” cho đương sự!

Pháp luật ghi nhận nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự trong toàn bộ quá trình tố tụng dân sự và thi hành án. Dẫu vậy, câu chuyện thỏa thuận sau phán quyết có hiệu lực khá nhọc nhằn, tiềm ẩn nhiều rắc rối.

Thỏa thuận thi hành án thế nào là hợp pháp?

Luật Thi hành án (THA) hiện hành cho phép đương sự thỏa thuận để thi hành mọi nội dung trong phán quyết, trừ trường hợp:

(i) Thỏa thuận vi phạm điều cấm hoặc trái đạo đức, xã hội (VD: Các bên thỏa thuận miễn nghĩa vụ trả nợ cho người phải THA với điều kiện bên đó phải kết hôn với người được THA); hoặc

(ii) Thỏa thuận không thể thực hiện được (VD: Các bên thỏa thuận rằng bên thứ ba thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay cho người phải THA, mà bên thứ ba này là người mắc bệnh thần kinh và sống nhờ trợ cấp); hoặc     

(iii) Thỏa thuận nhằm trốn tránh nghĩa vụ với bên thứ ba (VD: Người đựợc THA đồng ý xóa nghĩa vụ trả nợ của người phải THA vì muốn trốn tránh trả nợ cho bên thứ ba).

Cần lưu ý, thỏa thuận THA luôn phải được lập thành văn bản ghi rõ: (1) thời gian, (2) địa điểm, (3) nội dung thỏa thuận. Đặc biệt, nếu đã có quyết định THA từ cơ quan THA, thỏa thuận còn phải nêu rõ (4) thời hạn thực hiện thỏa thuận và (5) hậu quả pháp lý nếu không thực hiện hay thực hiện không đúng.

Đương sự phải ký hoặc điểm chỉ vào thỏa thuận. Nếu đương sự yêu cầu, chấp hành viên phải chứng kiến và cùng ký tên tại trụ sở cơ quan mình, trừ trường hợp thỏa thuận rơi vào ba trường hợp vi phạm kể trên.

Về nguyên tắc, trong mọi giai đoạn THA, các bên có quyền thỏa thuận và tự chủ động thi hành theo thỏa thuận. Tuy nhiên, nếu người phải THA không thực hiện hoặc thực hiện thiếu sót thỏa thuận, người được THA luôn có quyền yêu cầu nhà nước thi hành đối với phần phán quyết chưa được thực hiện đầy đủ.

Ngược lại, nếu cơ quan THA đang thi hành, mà đương sự thỏa thuận yêu cầu không thi hành một phần hay toàn bộ phán quyết, việc thi hành sẽ bị đình chỉ. Trừ trường hợp việc không thi hành trên ảnh hưởng xấu đến quyền lợi của bên thứ ba.

Làm thế nào để thỏa thuận thi hành án hữu hiệu nhất?

Đương sự có thể thỏa thuận với nhau ở bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình THA, miễn là trước khi việc THA kết thúc. 

Dẫu vậy, đương sự nên thỏa thuận THA trong giai đoạn đầu tiên – khi chưa có quyết định thi hành án từ phía nhà nước. Nếu để đến lúc cơ quan THA đã tổ chức thi hành, thỏa thuận đạt được nhiều khả năng “vô nghĩa”. Bởi, khi đó, tài sản THA có thể đã tìm ra “chủ nhân” mới qua đấu giá, bán hoặc nhận tài sản, do chấp hành viên chưa biết đương sự đã thỏa thuận thành. Nếu người trúng đấu giá, người mua hay người nhận không đồng ý, thỏa thuận không có giá trị.

Dù pháp luật ghi nhận sự tự nguyện của các bên trong việc thỏa thuận THA, đương sự vẫn cần cẩn trọng và lưu ý như đã nêu trên. Nếu cần thiết, nên tham khảo ý kiến luật sư khi thỏa thuận, nhằm hạn chế thấp nhất rủi ro pháp lý có thể xảy ra.  

Phong Nguyễn (Thiên An)