Thủ tục tiền tố tụng trọng tài: Cần thiết hay không?

Trong thực tiễn hiện nay, các bên tham gia giao dịch có xu hướng thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại trung tâm trọng tài, nhưng vấn đề thực tế xảy ra là các bên có xu hướng quy định tại hợp đồng là các bên phải thực hiện việc thương lượng, đàm phán trước, chỉ khi không đạt được kết quả thì mới thực hiện tiến hành thủ tục khởi kiện tại Trọng tài thương mại. 

Vấn đề pháp lý đặt ra là việc thương lượng tiền tố tụng trước khi khởi kiện có phải là bắt buộc hay không? Nếu không thực hiện thỏa thuận trước thì Trọng tài có giải quyết và Phán quyết trọng tài có bị hủy hay không?

1. Quan điểm xét xử thực tế hiện nay.

Quan điểm xét xử của Tòa án hiện nay gồm có 02 quan điểm:

Quan điểm 1: Không hủy phán quyết trọng tài vì lý do không thực hiện thủ tục tiền tố tụng (thương lượng, đàm phán). 

Lập luận cho quan điểm này là nếu thật sự các bên có thiện chí thương lượng, đàm phán thì vẫn có thể thực hiện trong quá trình tham gia tố tụng tại trọng tài theo quy định tại Điều 38 Luật Trọng tài thương mại năm 2010, đây không phải là lý do để trọng tài không xem xét thụ lý giải quyết vì trọng tài chỉ xem xét hiệu lực của thỏa thuận Trọng tài.

Quan điểm 2: Hủy phán quyết trọng tài vì lý do không thực hiện thủ tục tiền tố tụng (thương lượng, đàm phán). 

Lập luận cho quan điểm này là căn cứ theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 68 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 về căn cứ hủy phán quyết trọng tài, quan điểm này cho rằng việc các bên không thực hiện thương lượng, đàm phán theo thỏa thuận thì được xác định là vi phạm thủ tục tố tụng trọng tài, không tôn trọng thủ tục tiền tố tụng, bởi các bên phải có trách nhiệm tôn trọng các thỏa thuận đã được giao kết và ràng buộc bởi các quy định này.

2. Bài học kinh nghiệm

Từ thực tiễn nêu trên, có thể thấy rằng mỗi quan điểm đều có lập luận và lý lẽ riêng, đều có căn cứ pháp lý, nhưng nhìn chung vẫn còn tồn tại một số bất cập nhất định và dường như chưa thật sự hợp lý.

Chúng tôi nghĩ rằng cần phải có sự kết hợp quan điểm nêu trên để thẩm quyền giải quyết của trọng tài là phù hợp, tôn trọng thỏa thuận của các bên và không trái với quy định pháp luật, không để dẫn đến trường hợp phán quyết của trọng tài không bị hủy, dẫn đến vụ án phải buộc giải quyết lại theo trình tự tố tụng tại Tòa án. Trong quá trình giải quyết, các bên cũng cần ưu tiên thực hiện theo đúng nội dung thỏa thuận, có nghĩa là phải thực hiện thủ tục tiền tố tụng để bảo đảm phán quyết của trọng tài không bị hủy. Nếu hội đồng trọng tài nhận được phản ánh, khiếu nại của một bên về việc bên khởi kiện không thực hiện thủ tục tiền tố tụng thì có thể tạm hoãn hoặc cho các bên một thời gian nhất định để tiến hành thủ tục thương lượng, đàm phán với nhau.

Chúng tôi cho rằng việc này là cần thiết, phù hợp vẫn bảo đảm đúng tinh thần thỏa thuận, giải quyết đúng quy định pháp luật và giúp thi hành phán quyết của trọng tài trên thực tế. Trên hết, các bên cần phải nghiêm túc thực hiện đúng, đủ tất cả các nội dung đã được thỏa thuận tại hợp đồng của các bên.