Tố tụng trọng tài: 3 ưu điểm nổi bật!

Trong giải quyết tranh chấp, ngoài tố tụng tại Tòa án còn có cơ chế khác hoạt động độc lập nhưng không kém phần hiệu quả: tố tụng trọng tài với cơ quan tiêu biểu là Trung tâm trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) với sứ mệnh giải quyết tranh chấp thương mại.

Tố tụng trọng tài có khác biệt gì?

Nếu như Tòa án là cơ quan xét xử nhân danh nhà nước thì VIAC là tổ chức phi chính phủ (NGO), bên cạnh một NGO khác – Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhằm mang đến giải pháp xử lý tranh chấp đơn giản, công bằng và nhanh chóng: trọng tài thương mại.  

Có thể nói, phương thức trọng tài linh hoạt và tinh gọn hết mức so với Tòa án. Theo đó:

  • Các bên tranh chấp thỏa thuận lựa chọn trọng tài giải quyết tranh chấp và chấp thuận phán quyết;
  • Các bên gửi đơn khởi kiện/bản tự bảo vệ đến Hội đồng trọng tài (gồm các trọng tài viên) để xem xét, giải quyết và ra phán quyết chung thẩm (mang giá trị ràng buộc, không thể bị kháng cáo, xem xét lại).
  • Bên thắng kiện sẽ đăng ký phán quyết để đảm bảo thi hành án.

Bản chất cơ chế này là sự tự nguyện và tin tưởng giữa các bên khi lựa chọn trước trọng tài để giải quyết tranh chấp bằng một thỏa thuận trọng tài ràng buộc và không thể hủy ngang. Do đó, tố tụng trọng tài lược bỏ nhiều thủ tục phức tạp, rút gọn thời gian, công sức mà vẫn đảm bảo hiệu lực phán quyết được thi hành như bản án của Tòa án.

Quy tắc tố tụng VIAC và Bộ luật tố tụng dân sự 2015!

Quy tắc tố tụng trọng tài được ví như bộ luật tố tụng riêng của cơ quan giải quyết tranh chấp này. Nhìn chung, bộ quy tắc VIAC dựa trên nền tảng Luật Trọng tài thương mại và BLTTDS đối với quy định liên quan chủ thể tham gia và tiến hành tố tụng, thủ tục cũng như quá trình giải quyết. Tuy vậy, sự tối giản là đặc trưng nổi bật của bộ quy tắc 38 điều này:

  • Chủ thể tham gia được tinh gọn, trong đó không có vai trò của Viện kiểm sát, Hội thẩm nhân dân hay người có quyền và nghĩa vụ liên quan. Điều này dẫn đến loại bỏ những quyền hạn của các chủ thể này như quyền kiểm sát tuân theo pháp luật, quyền kháng nghị hay yêu cầu độc lập.
  • Phạm vi giải quyết hẹp hơn rất nhiều, chỉ gói gọn tranh chấp thương mại. Căn cứ Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010, VIAC có thẩm quyền giải quyết (i) tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại hoặc ít nhất một bên có hoạt động thương mại; và (ii) tranh chấp khác giữa các bên có thể được giải quyết bằng Trọng tài theo quy định pháp luật.
  • Phán quyết trọng tài có hiệu lực ngay lập tức, không tồn tại điều kiện về thời hạn kháng cáo hoặc các thủ tục xem xét lại phán quyết.
  • Việc đảm bảo thi hành phán quyết đòi hỏi bên thắng kiện phải đăng ký phán quyết, để có căn cứ yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành phán quyết nếu bên thua kiện không tự nguyện thực hiện.

3 ưu thế khi giải quyết tranh chấp tại VIAC thay vì Tòa án

Một là nhanh chóng: thời gian giải quyết dao động tối đa 150 ngày. Đây chính là điểm ưu việt nhất, bởi thủ tục ngắn gọn, phán quyết là chung thẩm. Trong khi đối với Tòa án, xét xử sơ thẩm đến phúc thẩm chưa phải điểm dừng vì có thể trải qua thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Do đó, thời gian giải quyết tại tòa tính bằng đơn vị năm hoàn toàn là điều bình thường!

Hai là cách thức giải quyết thuận tiện. Việc lựa chọn trọng tài viên, ngôn ngữ tố tụng và địa điểm xét xử hoàn toàn tùy thuộc ý muốn các bên. Trong khi con đường tố tụng tại Tòa án bất tiện ít nhiều khi bó buộc người xét xử do Tòa án chỉ định, thẩm quyền theo lãnh thổ (thông thường, nơi cư trú hoặc đặt trụ sở của bị đơn hoặc nơi có bất động sản là đối tượng tranh chấp), cũng như ngôn ngữ sử dụng trong tố tụng theo nước sở tại.  Ba là đảm bảo tính bảo mật. việc xét xử công khai tại Tòa án mang đến không ít rắc rối đối với doanh nghiệp có tên tuổi trên thị trường. Vụ án càng lớn, càng thu hút dư luận và báo chí quan tâm. Do vậy, những vấn đề cần bảo mật trong vụ án ít nhiều sẽ lọt ra ngoài, ảnh hưởng các bên tranh chấp. Trong khi đó, tố tụng trọng tài quy định rõ nghĩa vụ bảo mật và việc công khai thông tin phụ thuộc ý chí đương sự (Điều 38 Bộ quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC).

Hiện nay, việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài chưa quá phổ biến. Nhưng trong tương lai không xa, cơ chế này chắc chắn sẽ “gánh đỡ” Tòa án một vai nhằm giải quyết tranh chấp thương mại với tất cả ưu điểm nổi bật của mình, thúc đẩy sự phát triển thương mại!