Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự: vài điều cần biết

Đối chiếu quy định về vai trò Viện kiểm sát trong các phiên bản Bộ luật tố tụng dân sự (BLTTDS), nổi lên xu hướng mở rộng quyền hạn và nhiệm vụ của cơ quan này theo thời gian. Dẫu vậy, cần phải xem xét, điều chỉnh việc mở rộng này phù hợp chức năng kiểm sát tư pháp, đảm bảo giải quyết vụ việc dân sự đúng pháp luật tố tụng!

Phát biểu quan điểm giải quyết vụ án: Quy định chưa trúng!

Điều 262 BLTTDS 2015 mở rộng quyền hạn Viện kiểm sát trong phiên tòa dân sự một cách “rất kỳ lạ” so với BLTTDS 2004. Theo đó, ngoài phát biểu ý kiến về việc giải quyết vụ án, Viện kiểm sát còn nêu phương hướng giải quyết vụ án, mang giá trị tham khảo trước khi Hội đồng xét xử ra phán quyết.

Điều này tiềm tàng trường hợp tréo ngoe nếu quan điểm VKS trái ngược phán quyết của Tòa án. Sự băn khoăn, hoang mang nảy sinh là tất yếu,  khi không biết “đặt niềm tin” vào đâu giữa hai cơ quan một chín một mười cầm quyền tư pháp trên bục xử! Hơn nữa, nếu VKS nêu quan điểm ủng hộ hoặc trùng khớp với một bên đương sự thì còn tạo lợi thế không chính đáng cho bên đó trong tranh chấp mà chủ thể tiến hành tố tụng được đòi hỏi phải công bằng, khách quan và vô tư. 

Cần giới hạn Viện kiểm sát ở vai trò kiểm sát hoạt động tư pháp…

Đương sự kiện nhau ra Tòa do không tìm được tiếng nói chung để hóa giải tranh chấp. Lúc này, Tòa án trung gian phân xử căn cứ lợi ích tư giữa các bên, không phải ý chí áp đặt dựa vào quyền lực Nhà nước. Như vậy, việc VKS đưa quan điểm giải quyết còn đi ngược bản chất “việc dân sự cốt ở đôi bên”.

Dó đó, cần giới hạn vai trò của cơ quan này là kiểm sát hoạt động tố tụng, tránh “lấn sân” xét xử của Tòa án.

Bởi lẽ, sự hiện diện của VKS vẫn cần thiết với đương sự!

Sự tham gia của VKS nhằm đảm bảo việc xét xử diễn ra hợp pháp vẫn cần duy trì, nhất là trong bối cảnh vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng dẫn đến oan sai còn nhức nhối hiện nay. Đương sự nên lưu ý nhằm phối hợp tốt với cơ quan này trong quá trình tố tụng:  

(i) Nếu thấy dấu hiệu tiêu cực (vụ lợi, tham nhũng, thiên vị, etc.) của người tiến hành tố tụng, đương sự có thể khiếu nại, tố cáo với VKS, nhằm đảm bảo quá trình giải quyết diễn ra khách quan, vô tư. VKSNDTC đã ban hành một quy chế vào năm 2017 về kiểm sát giải quyết vụ việc dân sự (Quyết định 364/QĐ-VKSTC), hướng dẫn chi tiết cách tiếp nhận khiếu nại, tố cáo từ đương sự và xử lý. (ii) Sau giai đoạn phúc thẩm, đương sự thấy bản án không thỏa đáng và có một trong các dấu hiệu tại Điều 326 Bộ luật TTDS 2015 thì có thể đề nghị VKS kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm. Đề nghị cần gửi kèm tài liệu, chứng cứ để VKS xem xét. Tiếng nói của VKS có tầm ảnh hưởng và vai trò rất quan trọng để đảm bảo pháp chế xét xử, khi trong thực tế tỷ lệ chấp thuận thường rất cao bởi phần lớn kháng nghị đều đúng và trúng.